“We hebben echt een andere mindset gekregen”, begint Marjon Dijks over haar ervaring met de pilot Schoolaanwezigheid. “En niet alleen als team. Ook ouders zien beter in hoe belangrijk het is dat hun kind zoveel mogelijk op school is en doen daarvoor hun best. Bijvoorbeeld door afspraken buiten schooltijd te plannen.” Collega Marieke Egberink: “Kijken naar hoeveel leerlingen aanwezig zijn in de klas in plaats van afwezig, geeft inzicht. Juist ook in de afwezige leerlingen.”
Marjon Dijks is adjunct-directeur op Het Reliëf, een excellente school voor speciaal onderwijs in Enschede voor leerlingen met intensieve onderwijsbehoeften. Vorig jaar startte de school met de pilot Schoolaanwezigheid. “Vooral de positieve insteek sprak ons aan. Het past goed bij de manier waarop wij onze leerlingen zo veel mogelijk kansen willen bieden om zich te ontwikkelen.”
Wat zijn de regels rond verzuim?
In het onderwijs wordt vanuit het wettelijk kader vooral gekeken hoeveel een leerling verzuimt. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen geoorloofd en ongeoorloofd verzuim. Een bezoek aan de tandarts valt onder geoorloofd verzuim. Is het ongeoorloofde verzuim te hoog, dan wordt de leerplichtambtenaar ingeschakeld. “Maar ook als je de tandarts of huisarts bezoekt, mis je waardevolle tijd in de klas”, stelt Marieke Egberink, leerkracht op Het Reliëf en nauw betrokken bij de pilot. “Door juist de aanwezigheid in beeld te brengen, zie je hoeveel onderwijs een leerling krijgt.”
Aanwezigheid in een piramide
Bij het in beeld brengen van de schoolaanwezigheid gebruiken ze het piramideraamwerk ‘Response To Intervention’ (RTI) van Kearney en Graczyk [1]. “Hiervoor kregen we les van de Amerikaanse die dit raamwerk op schoolaanwezigheid heeft toegepast en scholen in Amerika ondersteunt. Super interessant en tegelijk ook best intensief om aan het einde van een lesdag uitleg in het Engels te volgen”, bekent Marieke. In het model wordt geen onderscheid gemaakt tussen geoorloofd en ongeoorloofd schoolverzuim, maar wordt gekeken naar de totale aan- en afwezigheid. Het model is eigenlijk een piramide: leerlingen die 95% of meer aanwezig zijn, zitten in ‘het groen’. In ‘het geel’ zitten de kinderen die minder dan 95% aanwezig zijn. Minder dan 90% aanwezig; dat zijn de leerlingen in ‘het rode’ gebied.
Samenwerken in interprofessioneel team
“We gaan natuurlijk altijd voor 100% aanwezigheid, maar dat is niet helemaal realistisch”, legt Marjon uit. “Daarom staat ons doel op 95%. Ook ambitieus.” Vanaf januari 2022 zijn ze gestart en bespreken maandelijks met het Schoolaanwezigheidsteam (SAT) de cijfers. Naast medewerkers van school zitten in het SAT ook de jeugdhulpcoördinator, leerplichtambtenaar en de schoolverpleegkundige. Twee collega’s maken de piramides. “We zien dankzij het model wie altijd in groen staat, welke leerling minder aanwezig is en bij wie actie nodig is. Omdat we zo’n breed team met specialisten hebben, kunnen we snel hulp inzetten en ouders betrekken.”
Samen met ouders
“Ouders nemen we sowieso mee in deze mindset-verandering”, vervolgt Marjon. “Bij de intake geven we al aan hoe wij werken en benadrukken we aanwezigheid. We vragen hen afspraken zo veel mogelijk buiten schooltijden te plannen. We leggen uit dat het voor de didactische en sociaal-emotionele ontwikkeling van hun kinderen belangrijk is dat ze elke dag van half negen tot twee uur op school zijn. Is een kind ziek, dan bellen we net iets sneller of sturen de ouders een bericht om te vragen hoe het gaat. We hebben vaker contact. Zo merken ouders nog meer dat we echt betrokken zijn bij hun kind. Dat vergroot ook hun betrokkenheid bij het onderwijs van hun kind.”
Fijn dat jullie er allemaal zijn
“Als alle kinderen in mijn klas aanwezig zijn, geeft dat een trots gevoel. Het is fijn als ze er allemaal zijn”, vertelt Marieke. Het team is aan het kijken hoe ze ook de kinderen in de klas kunnen betrekken. “We willen ze stimuleren, zonder dat ze zich schuldig voelen als ze een dagje ziek zijn. Je mag best trots zijn dat je er bent. En tegelijk moet het normaal zijn dat je er bent. Daar gaan we volgend schooljaar mee aan de slag.” Op de vraag of ze andere scholen deze aanpak zouden aanraden, antwoorden Marieke en Marjon volmondig ja. “Zeker doen. Het levert je zoveel inzicht op waarmee je leerlingen kan helpen en uitval kan voorkomen.”
Over Het Reliëf
Het Reliëf verzorgt onderwijs aan 193 kinderen waarbij de sociaal-emotionele ontwikkeling minder goed verloopt. Ze werken intensief samen met de jeugdhulporganisatie Pluryn en bieden een Onderwijs Jeugdhulp Arrangement (OJA). Daarnaast werken ze volgens PBS, Positive Behaviour Support. In 2022 ontving de school het predicaat Excellente school.
Meer over de proeftuin Schoolaanwezigheid
Bekijk ook de Visie op schoolaanwezigheid op de website van de Twentse Transformatie.
Wil je meer weten over de proeftuin Schoolaanwezigheid? Neem contact op met:
Marije Brouwer-Borghuis
m.brouwer@swv2301.nl
Foto: Het Reliëf
[1] Kearney, C.A., & Graczyk, P. (2014). A response to intervention model to promote school attendance and decrease school absenteeism. Child and Youth Care Forum, 43(1), 1-25.