Steeds meer jongeren krijgen te maken met schulden of betalingsachterstanden. Zowel gemeente Almelo als Enschede kozen voor een persoonlijke begeleiding van deze jongeren. Hoe pakken ze dat aan? We vroegen het aan Monique Zwerink van gemeente Almelo en Gijs Katier van gemeente Enschede.

“Schulden belemmeren je ontwikkeling”, benadrukt Monique Zwerink de ernst van de problematiek. “Door alle stress wordt leren moeilijk. Je IQ neemt zelfs tijdelijk af met dertien punten. Dat vergroot de kans dat jongeren met schulden hun school niet afmaken.”

Schulden zijn zo gemaakt
Schulden ontstaan door bijvoorbeeld studiekosten, dure telefoonabonnementen, kopen op afbetaling en de ziektekostenpremie die je vanaf je achttiende zelf moet betalen. Monique: “Deze jongeren hebben vaak onvoldoende inzicht in wat er binnenkomt en uitgaat. Ze kijken niet vooruit. En gebruiken bijvoorbeeld de zorgtoeslag om sigaretten te kopen.” Gijs Katier vult aan: “Veel jongeren weten vervolgens de weg naar de schuldhulpverlening niet. En weet je het loket wel te vinden, dan worden er voorwaarden gesteld om hulp te krijgen. Voorwaarden waar niet elke jongere aan kan voldoen. Zoals bijvoorbeeld 36 uur werken om vanuit de wet op de schuldsanering hulp te krijgen. Daarom is het zo belangrijk om het schuldhulpverleningsaanbod beter aan te laten sluiten op de hulpbehoefte en mogelijkheden van jongeren.”

Jongerencoaches in Enschede
Gijs werkt al vijftien jaar in de schuldhulpverlening. “Ik ben door Stadsbank Oost Nederland uitgeleend aan de gemeente Enschede om als coach jongeren met financiële vragen en schulden te helpen. Daarvoor ben ik sinds september 2021 volledig onderdeel van het team met jongerencoaches en heb ik momenteel 45 jongeren in begeleiding. Wekelijks stromen er nieuwe jongeren in. Mijn focus ligt op financiën, maar ik help ook bij vragen over andere leefgebieden. Want bijvoorbeeld wonen en studeren hangen nauw samen met je financiën. Mijn ondersteuning bestaat onder andere uit het helpen bij het maken van een budgetplan en het ordenen van administratie. Samen de bekende boodschappentas met dichte enveloppen uitpakken, creëert een vertrouwensband en geeft inzicht in welke verplichtingen en welke inkomsten er zijn. Samen onderzoeken we op welke inkomstenvoorzieningen, zoals toeslagen, kwijtschelding, bijzondere bijstand of Belastingaangifte, een jongere mogelijk recht heeft. Zijn er schulden? Dan maken we samen een schuldenoverzicht om vervolgens op zoek te gaan naar de beste optie richting een schuldenvrije toekomst. Inmiddels zijn bij 20 jongeren de schulden afgekocht met een saneringskrediet of met betalingsregelingen. Het geeft energie om te zien dat jongeren zich hiervoor inzetten en de schuldeisers bereid zijn om hieraan mee te werken.”

Jongeren Perspectief Fonds in Almelo
Gemeente Almelo startte in de zomer van 2020 met een pilot met tien jongeren met en tien jongeren zonder schuld. “Wij volgen de landelijke aanpak van het Jongeren Perspectief Fonds. Samen met drie collega’s begeleid ik de Almelose jongeren met alles waar ze tegenaanlopen. Rondom schulden, maar ook wonen, werken, school en persoonlijke problemen”, legt Monique uit. “Onderdeel van deze aanpak is het kwijtschelden van een deel van de schulden. Daar staat wel tegenover dat ze een tegenprestatie moeten leveren. Dat kan bijvoorbeeld in de vorm van vrijwilligerswerk of het oppakken van een studie zijn. Een zinvolle dagbesteding is belangrijk voor een structurele oplossing. We begeleiden ze twee jaar en hopen dat ze daarna een stabiele situatie hebben, zodat ze hun startkwalificatie kunnen halen of aan het werk kunnen.”

Vertrouwen winnen
Zowel Gijs als Monique noemen maatwerk en de langdurige begeleiding als kracht van hun aanpak. Monique erkent dat het soms trekken is. “Je moet echt investeren. Bewijzen dat je de jongere niet in de steek laat. We nemen dan ook echt de tijd om hun vertrouwen te winnen.” Gijs: “We stappen de leefwereld van de jongere in. Spreken af op laagdrempelige plekken, maken een wandeling of gaan mee naar een afspraak bij een instantie. En ze kunnen ons makkelijk vragen stellen. Ik ben maar een appje ver weg, zeg ik vaak. Dat waarderen ze. En als het lukt om bijvoorbeeld een saneringskrediet te verstrekken, zijn ze blij en opgelucht.”

Financiële opvoeding
Gijs is benieuwd hoe de jongeren zich gaan ontwikkelen. “Jongeren zitten in een fase van hun leven waarin veel gebeurt. Je maakt samen een plan, maar het kan zomaar anders lopen. Thuis wonen kan bijvoorbeeld niet meer of een meisje wordt zwanger.” Gijs is vol lof over een initiatief op scholen in Leeuwarden. “Daar is een jongerenwerker op school aanwezig om direct vragen van jongeren te beantwoorden. Sowieso moeten we denk ik veel meer inzetten op financiële opvoeding. Leer jongeren bijvoorbeeld wat er verandert als je achttien wordt.” Monique is het met hem eens. “Binnen ons project gaan we ook lessen op middelbare scholen in Almelo geven. We hopen dat een van de jongeren als ambassadeur mee wil en zijn verhaal over schulden wil delen.”

Wil je meer weten over de aanpak in Enschede of Almelo, neem dan contact op met:

Gijs Katier, gemeente Enschede: g.katier@enschede.nl, of 06-51818955.
Monique Zwerink, gemeente Almelo: m.zwerink@almelo.nl